📢 PREMIUM ЭРХ ХЯМДАРСАН БАЙГАА ТУЛ ХУДАЛДАН АВАЛТ ХИЙГЭЭД ХҮССЭН НЭГ ЗУРАГТНОМОО САЙТАД НЭМҮҮЛЭЭРЭЙ
← Тэг Цэг

Бүлэг 2

Нэг гартай дархан

Шаргал хотын гудамжууд нарийн, муруй, шороон. Бороо орвол шавар, ган болвол тоос. Хоёр талдаа намхан шавар байшин, модон хашаа, хашаан дотор хэдэн ямаа, хааяа нэг тэмээ. Хотын төвөөс бусад газар нэг ч чулуун зам байхгүй.

Тэмүүлэн тэр гудамжаар нүдээ аниад ч алхаж чадна. Хаана шалбааг байдгийг, аль айлын нохой хуцдагийг, аль хашааны цаана шар буурал эмгэн сууж, хажуугаар нь өнгөрөх хүүхэд бүрт ааруул өгдгийг мэднэ.

Тэр өглөө ч эмгэн хашаанынхаа дэргэд сууж байв.

«Тэмүүлэн ээ!» гэж эмгэн дуудаад, ширүүн гараараа хоёр ааруул сунгав. «Өнөөдөр Сэрэлт чинь биз дээ? Ээ, хурдан том болдог юм даа. Ээж чинь харсан бол…»

Тэр өгүүлбэрээ дуусгасангүй. Шаргал хотод хүмүүс Тэмүүлэнгийн ээжийн тухай өгүүлбэрээ үргэлж дуусгадаггүй байв.

Тэмүүлэн ааруулыг аваад, нэгийг нь Сувдаад хадгалахаар өвөртөө хийв. Дэвтрийн хажууд. Дэвтэр хэвээрээ бүлээн.

Хотын зүүн захад, хуучин худгийн дэргэд, хэрмийн ханатай нийлүүлж барьсан чулуун байшин байдаг. Шаргал хотын цорын ганц чулуун байшин. Түүний яндангаас өдөр шөнөгүй утаа гарч, хаалганаас нь төмөр, нүүрс, хөлсний үнэр ханхална.

Дархан Мөнхтөрийн газар.

Дотогш ороход халуун давалгаа нүүр рүү нь цохив. Зуухны гал улаан шар, нүүрс нь хорхой мэт улайна. Хананд хадуур, сүх, тах, морины хазаар, ус зөөх хувин, хүүхдийн тоглоомон чимэг дараалан өлгөөтэй. Буланд нь, бусад бүх зүйлээс тусдаа, хуучин сэлэм хуйтайгаа хорин жил хөдөлгөөнгүй унжина. Тэмүүлэн тэр сэлэмд хэзээ ч хүрч байгаагүй. Хүрэх эрхгүй гэдгийг хэлэлгүйгээр мэддэг байв.

Дөшний дэргэд Мөнхтөр зогсож байлаа.

Тэр жаран тав орчим настай, нуруу нь бага зэрэг бөгтөрсөн боловч мөр нь өргөн, хүзүү нь бух шиг. Цагаан сахал нь богино, хуйхнаас нь хэдхэн ширхэг үс үлджээ. Нүүр нь зуухны халуунд олон жил шарагдаж, хуучин савхи шиг хүрэн, үрчлээтэй болсон.

Түүний баруун гар байсангүй.

Хөвөнтэй дээлийн баруун ханцуй нь хоосон унжиж, тохойн дээр зангидагдсан. Тэр зүүн гараараа алх барина. Тэр гар хоёр гарын хүчийг агуулсан мэт бүдүүн, судал нь газрын зураг дээрх гол мөрөн шиг товойно.

Түүний цохилт бүр төмрийг өөрийн хүслээр номхруулдаг байв. Улайсан төмөр түүний алх дор зөөлөн шавар мэт нугарч, сунаж, хэлбэрээ олно. Шаргал хотынхон түүний хийсэн хадуурыг гурван үе дамжуулдаг гэж ярьдаг.

Тэмүүлэн долоон настайдаа энэ газарт анх орж ирсэн. Ээж нь нас барсны дараа, Сувдаа гуравхан настай байхад. Тэр өлсөж, хүйтэнд хөлдөж, хаалганы дэргэд зогсож байсан бөгөөд Мөнхтөр түүнийг хараад нэг ч үг хэлэлгүй, зүгээр л хүрзээ сунгасан. Нүүрс зөө гэж. Орой нь тэр хүүд хоол өгч, хоёр зэс зоос өгч, маргааш эрт ир гэж хэлсэн.

Тэр цагаас хойш арван жил өнгөрчээ. Мөнхтөр түүнд хоол, ажил, заримдаа зэмлэл, хааяа инээд хайрласан хүн. Түүнд аав байгаагүй. Харин Мөнхтөр түүнийг хэзээ ч «хүү минь» гэж дуудаагүй. Үргэлж «жаал минь».

Тэмүүлэн нэг удаа, арван хоёр настай байхдаа, өвгөнөөс гараа хэрхэн алдсаныг асуусан юм.

Мөнхтөр алхаа зогсоогоод удаан чимээгүй байсан. Дараа нь «Цамхагт хадгалуулсан» гэж л хариулсан. Тэгээд дахиж тэр сэдвээр нэг ч үг хэлээгүй.

«Ирэв үү, жаал минь» гэж тэр эргэж харалгүй хэлэв.

Тэр улайсан төмрийг хавчаараар өргөж, ус дүүрэн торх руу дүрэхэд шуугиан босож, цагаан уур таазанд хүртэл хөөрөв. Уурын цаанаас түүний дуу дахин гарав.

«Наад ширээн дээр юм байна.»

Дархны газрын голд, хадуур, хадаас, хуучин эмээлийн хэлтэрхий овоолсон ширээн дээр нэг юм тусгаарлагдан хэвтэж байв.

Хуучин арьсан хуйтай богино хутга.

Тэмүүлэн түүнийг аажмаар гартаа авав. Хуй нь хар арьс, ирмэгээрээ мөнгөн утсаар оёсон. Хутгыг сугалахад гэрэлд ир нь гялалзав. Тэр энгийн төмөр биш байлаа. Ирний голоор мөнгөн судал гүйж, гэрэл тусах бүрд ус шиг урсах мэт харагдана. Бариул нь хар модоор хийгдсэн, олон гарт элэгдэж гөлгөр болжээ. Хурууны ул мөр хүртэл үлдсэн мэт.

Тэр түүнийг атгав. Жин нь яг таарч байв. Хэтэрхий хүнд ч биш, хөнгөн ч биш. Түүний гарт зориулж хийсэн юм шиг.

«Энэ…» гэж тэр эхлэв.

«Би Цамхагт авирч явахдаа үүнийг бүсэлдээ зүүдэг байсан» гэж Мөнхтөр хэлэв.

Тэр алхаа дөшний дэргэд тавиад, хормогчоороо зүүн гараа арчаад, Тэмүүлэн рүү анх удаа эргэж харав.

Түүний нүд бор, гүн, зуухны галыг тусгана. Тэмүүлэн түүний нүдэнд ийм илэрхийлэл хэзээ ч харж байгаагүй. Ямар нэгэн хуучин, хүнд зүйл.

«Мөнгөн голтой ир» гэж өвгөн хэлэв. «Цамхгийн гучдугаар давхрын мөнгөн хадны хүдрээр хийсэн. Сүүдэр мангас мөнгөнд дургүй байдаг. Энэ хутга надад гурван удаа амь өгсөн.»

«Би авч чадахгүй» гэж Тэмүүлэн хэлэв. «Энэ хэтэрхий…»

«Чамаас чинь асуугаагүй.» Мөнхтөр түүний гараас хутгыг аваад, хуйнд нь хийгээд, Тэмүүлэнгийн бүсэнд өөрөө зүүв. Түүний ганц гар хурдан, мэргэжлийн, гэвч зөөлөн хөдөлсөн. «Хорин жил шүүгээнд хэвтсэн юм. Хутга шүүгээнд хэвтэх ёсгүй. Хутга хэн нэгний бүсэнд байх ёстой.»

Тэр нэг алхам ухраад, Тэмүүлэнг дээрээс нь доош харав. Хуучин хөх дээл, богино ханцуй, бүсэнд нь мөнгөн голтой хутга. Тэр нэг удаа толгой дохив. Өөрийнхөө ажлыг шалгаж буй дархан шиг.

«Өнөөдөр чамд ямар хувь заяа ирэхийг би мэдэхгүй» гэж тэр хэлэв. «Тэр чулуу юу хэлэхийг хэн ч мэдэхгүй. Гэхдээ нэг юм сана, жаал минь.»

Тэр зүүн гараараа Тэмүүлэнгийн цээжин дээр, яг зүрхний дээр нь тогшив. Яг дэвтэр хэвтэж буй газар.

«Хүний үнэ цэнэ Тэнгэрийн Чулуунаас биш. Гарынх нь хутганаас ч биш. Эндээс хэмжигддэг юм.»

Тэмүүлэн юу ч хэлж чадсангүй. Хоолойд нь ямар нэгэн зүйл гацжээ.

Хэсэг чимээгүй байсны эцэст тэр арай гэж асуув. «Хэрэв би муу ур чадвар авбал яах вэ?»

Мөнхтөр хөхрөн инээв. Түүний инээд ховор. Тэмүүлэн жилд хоёр, гурван удаа л сонсдог. Зуухны гал шиг хуурай, бүлээн, цээжний гүнээс гардаг.

«Тэгвэл чи муу ур чадвартай сайн хүн болно» гэж тэр хэлэв. «Сайн ур чадвартай муу хүнээс хамаагүй дээр. Би хоёуланг нь харсан. Итгэ.»

Тэр дахин алхаа өргөв. Яриа дууссан гэсэн дохио.

Тэмүүлэн хутганы бариулыг атгаад, хэсэг зогсов. Тэр баярлалаа гэж хэлэх ёстой гэдгийг мэдэж байв. Гэвч Мөнхтөр баярлалаа гэдэг үгэнд дургүй хүн. «Үгийг салхи авч явдаг» гэж тэр хэлдэг. «Ажил л үлддэг.»

Тэгэхээр Тэмүүлэн хормогч өмсөж, хүрзээ аваад, зуухны нүүрсийг дүүргэв. Мөнхтөр түүн рүү харсангүй. Гэвч алхны цохилт бага зэрэг зөөлөрсөн.

Тэгтэл гаднаас хашгираан сонсогдов.

«Тэмүүлэ-эн!»

Хоёр хүн гудамжаар гүйн ирэв.

Эхнийх нь Номин. Тэр Тэмүүлэнгээс хоёр сараар ах, хөрш айлын охин. Хар үсээ шулуун, чанга боосон, хэзээ ч нэг ширхэг нь ч сул унжихгүй. Нүд нь хар, хурц, айдас мэддэггүй. Бага байхаасаа тэр хөвгүүдтэй зодолдож, бүгдийг ялж, хэзээ ч уйлдаггүй. Гэтэл нэг удаа Тэмүүлэн түүнийг гэмтсэн бяцхан шувууны дэргэд бүтэн өдөр сууж байхыг харсан. Тэр шувууг хоолоор хооллож, хэвтэх газар засаж, шувуу нас барахад ганцаараа булсан. Тэр өдөр ч уйлаагүй. Гэвч түүнээс хойш долоо хоног нэг ч үг хэлээгүй.

Өнөөдөр тэр цэвэрхэн цагаан цамц, ээжийнх нь хадгалж байсан улаан бүс бүсэлжээ.

Хоёр дахь нь Батхүү. Тэмүүлэнгээс толгой өндөр, хоёр дахин өргөн, бөөрөнхий царайтай, үргэлж инээж буй хүү. Түүний аав Цамхагт орсоор буцаж ирээгүй, ээж нь хотын захад хоёр ямаа, нэг үнээтэй ганцаараа амьдардаг.

Тэр нуруундаа хуучин хаалганы банз үүрсэн байв. Хоёр нүхтэй, нэг талдаа хадаас цухуйсан, хэн нэгний хашааны хаалга.

«Хоцорлоо!» гэж Батхүү хаалганы дэргэд хашхирав. Амьсгаадан, нүүр нь улайсан. «Чулуу биднийг хүлээхгүй шүү! Сүүлийн хүн хамгийн муу ур чадвар авдаг гэсэн!»

«Тийм дүрэм байхгүй» гэж Номин хэлэв.

«Байгаа! Миний ээж хэлсэн!»

Тэмүүлэн хормогчоо тайлаад, тэдэн рүү гарав. Тэр хаалганы банз руу харав.

«Тэр хаалгыг яах гэж байгаа юм?»

«Бамбай!» Батхүү банзыг нуруунаасаа буулгаж, хоёр гараараа өргөөд, цээжээ дэлдэв. Банз бага зэрэг ганхав. «Баатар хүн Сэрэлтэд бамбайгүй очих нь ичгүүртэй. Хэрэв Тэнгэрийн Дуу намайг бамбайтай хараад, бамбайн ур чадвар өгвөл яах вэ? Тэгвэл би бэлэн байна.»

«Тэр чинь танай хашааны хаалга биш үү?»

«Тийм.» Батхүү хэсэг бодов. «Ээж маань өглөөжин хашгирсан. Ямаанууд гарчихсан. Гэхдээ баатар хүн заримдаа золиос гаргадаг.»

Номин нүдээ эргэлдүүлээд Тэмүүлэнгийн гараас шүүрэв.

«Яв.»

Тэр түүнийг чирэх гэтэл зогсов. Түүний харц Тэмүүлэнгийн бүсэнд тусав. Мөнгөн голтой хутга.

Номин дархны газар руу, ажилдаа шамдсан өвгөн рүү харав. Тэр юу ч асуусангүй. Гэвч түүний нүд бага зэрэг зөөлөрсөн.

«Сайн байна» гэж тэр чимээгүй хэлэв. «Одоо яв.»

Гурвуулаа гудамжаар гүйв. Батхүү хаалгаа хоёр гараараа өргөөд, ард нь хүнд гүйнэ. Номин урд нь. Тэмүүлэн дунд нь, хутганы бариулыг атгасан.

Мөнхтөр дархны газрын үүдэнд гарч ирээд, тэдний араас харав.

Тэр гурван хүүхэд хотын гудамжаар гүйн одож, тоосон дунд жижгэрч, булан тойроод алга болохыг удаан ажиглав. Түүний нүүрэнд, хэн ч харсангүй, хуучин зовлон, хуучин найдвар хоёр холилдсон хачин илэрхийлэл тодорчээ.

Дараа нь тэр буцаж ороод, алхаа дахин өргөв.

Тэр өглөө түүний дөш ердийнхөөс удаан, чимээгүй жингэнэсэн юм. Яг л хэн нэгний төлөө залбирч байгаа мэт.

← ӨмнөхЖагсаалтДараах →

💬 Comments